Sarekat Rakyat Padang Panjang
Sarekat Rakyat Padang Panjang marupoan cabang dari Sarekat Rakyat nan bakambang di Padang Panjang, Sumatera Barat, dari taun 1923 hinggo 1926. Organisasi ko tanamo sabagai salah satu pusek panyabaran gagasan kuminih di Minangkabau, dikombinasian jo ajaran Islam. Salamo pakambangannyo, organisasi iko dipimpin dek Datuk Batuah, basamo Natar Zainuddin sarato Djamaluddin Tamim. Katigonyo mangambangkan sabuah konsep nan banamo Ilmu Kuminih, paduan pamikiran Marxis jo ajaran Islam sarato nilai-nilai tradisional Minangkabau.[1][2]
Sarekat Rakyat Padang Panjang bakambang di tangah bangkiknyo garakan pambaruan Islam di Sumatera Barat pado awal abaik ka-20. Organisasi ko mamanfaikkan pandidikan, forum diskusi, jo media massa sabagai sarana untuak manyebarluaskan gagasannyo. Malalui babagai kagiatan tasabuik, Sarekat Rakyat bausaho untuak mangumpuakan dukuangan masyarakaik malawan kapitalisme, kabijakan balastiang (pajak), jo pamarintah kolonial Hindia Balando.[1][2]
Latar balakang
[suntiang | suntiang sumber]Pado mulo abaik ka-20, Padang Panjang marupoan kota pasimpangan jalan nan mahubuangan daerah-daerah pasisia Sumatera jo padalaman Minangkabau. Posisi iko manjadian kota ko sabagai pusek padagangan jo tampek patamuan babagai gagasan tantang agamo, pandidikan, jo politik dari dalam jo lua Minangkabau.[1]
Kadatangan gagasan reformasi Islam dari Timur Tengah mambaok parubahan pado kahidupan agamo masyarakaik. Pamikiran tokoh-tokoh sarupo Muhammad Abduh, Rasyid Ridha, jo Jamaluddin al-Afghani mampangaruahi pelajar Minangkabau nan baraja di Mekah. Sasudah pulang ka nagari asanyo, tokoh-tokoh sarupo Haji Abdul Karim Amrullah (Haji Rasul) jo Haji Abdullah Ahmad mampakenalkan gagasan-gagasan tasabuik malalui reformasi dalam pandidikan Islam.[1]
Salah satu hasia reformasi iko adolah pambangunan Sumatera Thawalib, nan barasa dari Surau Jambatan Besi di Padang Panjang. Di bawah kapamimpinan Haji Rasul, lembaga pandidikan iko malaksanaan sistem pambalajaran nan labiah moderen jo mamasuakan mato palajaran umum ka dalam kurikulumnyo. Pakambangan Thawalib Sumatera mambuek Padang Panjang manjadi salah satu pusek pandidikan Islam moderen di Minangkabau.[1]
Salain manjadi pusek pambaruan Islam, Padang Panjang juo bakambang sabagai tampek muncua babagai gagasan politik. Pado taun 1920-an, kota iko manjadi salah satu daerah tampek pamikiran Islam modernis jo kuminih batamu. Kondisi sosial masyarakaik, khususnyo dampak dari kabijakan kolonial sarupo balastiang, mandorong muncuanyo babagai organisasi nan malawan pamarintahan Hindia Balando.[1]
Dalam kaadaan ikolah Sarekat Rakyat mulai bakambang di Padang Panjang. Organisasi ko barusaho manyampaian gagasan-gagasan kuminih jo pandakekan nan disasuaian jo kahidupan masyarakaik Minangkabau, nan sangaik dipangaruahi dek ajaran Islam. Pandakekan iko mambedaan Sarekat Rakyat Padang Panjang dari garakan kuminih di daerah lain.[1]
Pambentukan
[suntiang | suntiang sumber]Sarekat Rakyat Padang Panjang didirian pado taun 1923. Organisasi iko dipimpin dek Datuk Batuah, guru Sumatera Thawalib nan sabalunnyo adolah murik Haji Rasul. Sabalun talibaiknyo dalam garakan tasabuik, Datuk Batuah dikenal sabagai guru jo kaahlian maaja nan sangaik baiak sarato pamaham nan kuek tantang ilimu agamo. Baliau pernah baraja jo Syekh Ahmad Khatib di Makkah dari taun 1909–1915 jo manjabaik sabagai pambantu Haji Rasul di Sumatera Thawalib.[1]
Kutiko ditugasan bakunjuang ka Sigli, Aceh, pado taun 1922 untuak mamantau pakambangan Thawalib Sumatera, Datuk Batuah basobok jo Natar Zainuddin, nan alah akrab jo pamikiran kuminih. Dalam patamuan iko, Natar Zainuddin mampakenalkan gagasan untuak malawan imperialisme jo kapitalisme.[1]
Untuak mampakuek kayakinannyo, Natar Zainuddin kamudian mambaok Datuk Batuah basobok Haji Misbach, surang tokoh Sarekat Rakyat dari Surakarta nan dikenal jo namo "Haji Merah." Dalam diskusi mareka, Haji Misbach manjalehan baso pajuangan kuminih indak batantangan jo ajaran Islam karano kaduonyo batujuan untuak malawan panzaliman jo mampatahankan urang nan tatindas.[1]
Sapulangnyo ka Padang Panjang, Datuk Batuah manarimo babarapo gagasan tasabuik tapi manyasuaikannyo jo adaik Minangkabau sarato ajaran Islam. Dari hal iko bakambang pulo Sarekat Rakyat Padang Panjang, jo Datuk Batuah sabagai katuanyo, Djamaluddin Tamim sabagai sekretarisnyo, sarato Natar Zainuddin jo Datuk Mangkudum Sati sabagai anggota tatapnyo.[1]
Ideologi
[suntiang | suntiang sumber]Sarekat Rakyat Padang Panjang mangambangkan gagasan kuminih nan digabuangan jo ajaran Islam sarato nilai-nilai tradisional Minangkabau. Konsep iko nan dikenal sabagai Ilmu Kuminih, dikambangkan tarutamo dek Datuk Batuah, basamo Natar Zainuddin jo Djamaluddin Tamim. Manuruik pandangan mereka, pajuangan malawan panjajahan, kapitalisme, jo panzaliman indak batantangan jo ajaran Islam.[1]
Dalam manyampaian gagasannyo, Datuk Batuah manggunokan ayat-ayat dari Al-Quran jo hadis untuak manjalehan baso umat Islam wajib manantang sagalo bantuak katidakadilan. Manuruik panafsirannyo, pamarentah kolonial Balando adolah kakuatan zalim nan musti dilawan. Babarapo ayat Al-Quran, khususnyo nan takaik jo pajuangan malawan kazaliman, digunoan sabagai dasa untuak argumen baso palawanan taradok panjajahan adolah bagian dari kawajiban umaik Islam.[1]
Ilmu Kuminih indak maajaan teori komprehensif Marxisme sarupo nan dikambangkan di Eropa. Sabaliaknyo, konsep iko manakankan tujuan basamo ajaran Islam jo kuminih dalam mampajuangkan kaadilan sosial jo mampatahankan masyarakaik nan tatindas. Dek karano itu, kuminih dipahami sabagai sarana untuak malawan kazaliman, bukan sabagai pangganti ajaran Islam.[1]
Dalam babagai tulisan jo kuliahnyo, Datuk Batuah juo bapandapek baso prinsip-prinsip sarupo hak nan samo, badunsanak, jo advokasi untuak urang miskin sasuai jo nilai-nilai Islam. Gagasan iko dikana sabagai bantuak Islam Revolusioner, panyatuan roh pajuangan Islam jo pamikiran sosial nan dipangaruahi dek Marxisme.[1]
Kagiatan Organisasi
[suntiang | suntiang sumber]Sarekat Rakyat Padang Panjang malakuan babagai kagiatan untuak mampakenalkan gagasannyo kapado masyarakaik. Salah satu fasilitas nan digunoan adolah Bofet Merah, tampek bakumpua nan digunoan sabagai ruang diskusi untuak masalah sosial, politik, jo ekonomi. Di siko, anggota jo pandukuang mambahas pakambangan kolonialisme, kapitalisme, jo kondisi masyarakaik Minangkabau pado maso Hindia Balando.[1]
Salain Bofet Merah, organisasi iko juo mandirian Klub Debat Internasional (IDC). Palanta ko bafungsi sabagai tampek diskusi, palatihan kader, jo panyabaran babagai gagasan politik. IDC bafungsi sabagai forum untuak manyiapkan anggota nan kudian akan malanjuikan pajuangan Sarekat Rakyat jo manyebarkan gagasan organisasi ka daerah lain.[1]
Dalam babagai patamuan IDC, Natar Zainuddin acok manyampaian diskusi tantang kapitalisme, proletariat, imperialisme, jo Revolusi Rusia. Malalui palanta iko, anggota-anggota sacaro baansua-ansua diperkenalkan jo gagasan-gagasan nan mandukuang pajuangan Sarekat Rakyat.[1]
Datuk Batuah jo Natar Zainuddin sacaro baansua-ansua mambarikan Ilmu Kuminih kapado masyarakaik jo pelajar Sumatera Thawalib. Pandekatan iko diambiak untuak mamastian baso gagasan mareka akan ditarimo dek masyarakaik Minangkabau, nan punyo latar balakang pandidikan agamo nan kuek. Organisasi ko picayo baso pajuangan malawan kolonialisme harus dilakukan jo caro maningkekan kasadaran masyarakaik tantang bantuak-bantuak kazaliman nan dialami di bawah pamarintahan Hindia Balando.[1]
Dalam pandangan Sarekat Rakyat Padang Panjang, kabijakan kolonial, khususnyo sistem kapitalis jo pamaksaan balastiang (pajak), alah manyababan panderitaan di kalangan masyarakaik. Dek karano itu, organisasi ko bausaho untuak maningkekan kasadaran baso rakyaik paralu basatu untuak maadoki bantuak-bantuak kazaliman ko. Babeda jo organisasi kuminih di daerah lain, Sarekat Rakyat Padang Panjang manakankan manyampaian gagasannyo malalui pandakekan agamo, sahinggo labiah mudah ditarimo dek masyarakaik nan mayoritas baagamo Islam.[1]
Malalui kombinasi ajaran Islam jo gagasan sosial ko, Sarekat Rakyat Padang Panjang mandapek pangaruah, tarutamo di kalangan babarapo pelajar Thawalib Sumatera jo urang-urang nan baminaik pado garakan anti-kolonial. Kagiatan organisasi iko salanjuiknyo bakambang indak hanyo malalui rapek jo diskusi tapi juo malalui panabikan surek kaba nan bafungsi sabagai media untuak manyebarluaskan gagasan mareka.[1]
Media Massa
[suntiang | suntiang sumber]Salain patamuan jo palanta diskusi, Sarekat Rakyat Padang Panjang mamanfaaikan media massa sabagai sarana manyebarkan gagasan. Surek kaba dipandang sabagai media nan efektif untuak manyampaian pandangan organisasi kapado masyarakaik Minangkabau jo pambaco di lua daerah. Babarapo koran nan takaik jo kagiatan organisasi tamasuak Djago! Djago!, Pemandangan Islam, jo Doenia Achirat.[1]
Djago! Djago!
[suntiang | suntiang sumber]Djago! Djago! marupoan surek kaba partamo nan diterbitkan dek Sarekat Rakyat Padang Panjang. Edisi pertamonyo ditabikan pado tanggal 8 Oktober 1923, di bawah payuang IDC dan dicetak di Padangsche Snelpersdrukkerij di Pondok Padang. Surek kaba iko dipimpin dek Natar Zainuddin, jo Arif Fadillah sabagai editornyo.[1]
Djago! Djago! punyo slogan "Suara Bebas Kaum Miskin". Targetnyo adolah kalompok-kalompok nan dianggap tatindeh, sarupo patani, buruh, jo urang miskin. Koran iko tabik satiok sapuluah hari dan tasadio malalui sistem langganan.[1]
Isi Djago! Djago! didominasi dek artikel-artikel tantang kondisi sosial, kritik taradok kapitalisme, panulakan tahadok kabijakan-kabijakan balastiang, jo panggilan untuak malawan pamarintahan kolonial Hindia Balando. Malalui babagai artikel jo editorial, surek kaba ko bausaho untuak maningkekan kasadaran masyarakaik tantang dampak kabijakan kolonial pado kahidupan masyarakaik.[1]
Dalam katarangan edisi partamonyo, para panyuntiang manjalehan baso Djago! Djago! dipublikasikan untuak mampatahankan kapantiangan urang miskin nan pernah ditindas dek kapitalis. Arif Fadillah, panyuntiangnyo, manyatoan baso koran iko ado sabagai media untuak pajuangan urang-urang nan tatindeh dek sistem panjajahan.[1]
Pemandangan Islam
[suntiang | suntiang sumber]Babarapo wakatu sasudah tabiknyo Djago! Djago!, tabik pulo surek kaba Pemandangan Islam. Surek kaba ko dipimpin dek Haji Datuk Batuah, jo Djamaluddin Tamim sabagai kapalo redaksi. Dalam struktur redaksinyo, Datuk Batuah manjabaik sabagai urang nan batangguang-jawab (verantwoordelijk redacteur).[1]
Babeda jo Djago! Djago!, nan tarutamo manangani masalah sosial jo politik, Pemandangan Islam bafokus pado hubuangan antaro ajaran Islam jo gagasan-gagasan kuminih. Malalui babagai artikel, Datuk Batuah mancubo manjalehan baso Ilmu Kuminih indak batantangan jo Islam.[1]
Dalam tulisannyo, Datuk Batuah bapandapek baso umat Islam diparintahkan untuak basatu dalam maadoki kazaliman. Inyo manggunoan babarapo ayat dari Al-Quran sabagai dasar argumennyo baso kasatuan, kaadilan, jo pambelaan urang-urang nan tatindas adolah bagian dari ajaran Islam. Inyo bapandapek baso tujuan kuminih dalam mampajuangkan kaadilan sosial sarupo jo nilai-nilai nan diajaan dalam Islam.[1]
Doenia Achirat
[suntiang | suntiang sumber]Datuk Batuah juo manulih untuak surek kaba Doenia Achirat, nan tabik di Fort de Kock. Tim redaksi koran iko dipimpin dek Sain Al-Maliki jo H.S.S. Parpatih. Artikel-artikelnyo sangaik fokus pado masalah Islam, kahidupan sosial, jo pakambangan garakan nasionalis.[1]
Malalui Doenia Achirat, Datuk Batuah mampalaweh panyabaran gagasan Ilmu Kuminih ka lua Padang Panjang. Dalam babagai tulisannyo, inyo mangkritik pamarintahan kolonial Hindia Balando jo mandorong umaik Islam untuak mangamalkan agamonyo sasuai jo Al-Quran.[1]
Tindakan Pamarentah Kolonial
[suntiang | suntiang sumber]Kagiatan Sarekat Rakyat Padang Panjang manarik paratian pamarintah Hindia Balando. Propaganda nan disampaian malalui rapek organisasi jo panabikan surek kaba dipandang sabagai bantuak palawanan taradok pamarintah kolonial.[1]
Djago! Djago! hanyo balangsuang sakitar duo tahun sabalun dilarang dek pamarintah kolonial. Sasudah larangan tu, panguruihnyo ditangkok. Manuruik sumber-sumber, tindakan iko diambiak karano surek kaba tasabuik dianggap manyebarkan propaganda radikal jo manantang pamarintahan Hindia Balando.[1]
Salain takanan politik dari pamarentah kolonial, barantinyo panabikan Djago! Djago! juo takaik jo kendala ekonomi. Manuruik Abdurachman Surjomihardjo, banyak pambaco nan indak mambayia uang langganan, nan maakibatkan karugian bagi panabiknyo. Tingginyo tingkek buto huruf di kalangan masyarakaik pado maso itu juo mahalangi pakambangan koran tasabuik.[1][2]
Akhianyo panabikan media massa nan dikelola dek Ikatan Rakyat Padang Panjang juo mambatasi ruang untuak panyebaran gagasan organisasi. Walaupun baitu, organisasi iko tacataik sabagai salah satu garakan politik di Minangkabau nan manggunoan pandidikan, palanta diskusi jo pers sabagai sarana manyampaian pandangan politiknyo sarato mahubuangkan gagasan-gagasan kuminih jo ajaran Islam.[1][2]
Rujuakan
[suntiang | suntiang sumber]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 Sufyan, Fikrul Hanif (2017). Menuju Lentera Merah: Gerakan Propagandis Komunis di Serambi Mekah 1923-1949. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.
- 1 2 3 4 Nelisia, Sovia; Fatimah, Siti; Fitrisia, Azmi (2018). "Sarekat Rakyat Padang Panjang 1923-1926". Science and Environmental Journal for Postgraduate (dalam bahasa Inggris). 1 (1): 63–75.